მედიის მდგომარეობა საქართველოში

"საქართველოში მედია ნახევრად თავისუფალია, სომხეთში _ არ არის თავისუფალი" - გვითხრა ერთ-ერთმა ამერიკელმა მედიაექსპერტმა ქართველ და სომეხ ჟურნალისტებს სამი წლის წინ, ვაშინგტონში ყოფნისას. მას შემდეგ სამი წელი გავიდა და ქართული მედიის თავისუფლება კიდევ უფრო შეიზღუდა.

ეთერ თურაძე/ბათუმელები

მსოფლიოში სიტყვის თავისუფლების დამცველმა ორგანიზაციამ _ „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“, გამოაქვეყნა „პრესის თავისუფლების მსოფლიო ინდექსი 2008“. ამ ინდექსით საქართველომ, გასულ წელთან შედარებით, 54 საფეხურით გაიუარესა პოზიცია. ახალ რეიტინგში, სადაც 173 ქვეყანაა შესული, საქართველოს 120-ე ადგილი უკავია. 2007 წლის რეიტინგში საქართველოს 66-ე ადგილი ეკავა.

საქართველოს ხელისუფლება, რომელიც საერთაშორისო ორგანიზაციის დადებით დასკვნებს ყოველთვის ფართოდ ახმოვანებს, `რეპორტიორებს~ არ ეთანხმება. პარლამენტარი გოკა გაბაშვილი: „გაზეთების შინაარსი, უმეტესედ, კრიტიკულია, ინტერნეტმედიაც კრიტიკულია, შესაძლოა, პოლიტიკური ტელეგადაცემების დეფიციტი არსებობს, მაგრამ ვერ დაასახელებთ ფაქტს, რომ ოპოზიციის მიერ მედიისთვის შეთავაზებული მნიშვნელოვანი თემა არ გაშუქებულიყოს“.

კომერციულ არხებზე პოლიტიკური დებატები რომ არ გადის, გოკა გაბაშვილსაც აწუხებს, ყოველ შემთხვევაში, საჯაროდ ასე ამბობს.

ახლა კი იმაზე, რომელი ტელევიზია ვის ეკუთვნის. სახალხო დამცველის, სოზარ სუბარის მოხსენებაში, რომელშიც 50 გვერდი სიტყვის თავისუფლებას ეხება, წერია: "სახელისუფლებო არხების _ `რუსთავი-2~-ისა და `მზის“ საწესდებო კაპიტალის წილის 55 პროცენტს ფლობს კორპორაცია `გეომედია გრუპი~. 2007 წლის 10 იანვარს `გეომედია გრუპი“ დარეგისტრირდა მარშალის კუნძულებზე. საწარმოს იურიდიული მისამართია მარშალის კუნძულები, მაჯურო, აჯელთეიქის კუნძული, აჯელთეიქის ქუჩა, MH 96960. ანუ ორ წამყვან სატელევიზიო სადგურში დომინანტური მდგომარეობის მქონე მეწილე ოფშორული კორპორაციაა, რომლის დამფუძნებლების შესახებ ინფორმაციის მოძიება შეუძლებელია. ოფშორულ ზონებში მოქმედი სამართლის ნორმები არ უზრუნველყოფს ასეთი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას".

`მაუწყებლობის შესახებ“ კანონის 61-ე მუხლით კი, რომლის მიზანი ხალხის ინფორმირების მაქსიმალური ხელმისაწვდომობაა, კერძო ტელევიზიები ვალდებული არიან, კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიას წარუდგინონ კომპანიის პარტნიორების, აქციათა არანაკლებ 5 პროცენტის მფლობელებისა და დირექტორების თაობაზე ინფორმაცია. სუბარს კი კომუნიკაციების ეროვნული კომისიიდან აცნობეს: "რუსთავი-2" და "მზე“ ორი წლის განმავლობაში თავს არიდებდნენ მათი მფლობელების შესახებ ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულებას".

"რუსთავის-2"-ის, `მზისა“ და "პირველი სტერეოს“ 45 პროცენტის მფლობელი "საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფის“ დამფუძნებელი, პარლამენტარი დავით ბეჟუაშვილია.

სახალხო დამცველისათვის მიცემულ ახსნა-განმარტებაში ამ კომპანიების ყოფილმა მფლობელმა, ქიბარ ხალვაშმა აღნიშნა, რომ "რუსთავი-2~-ის წილის 78 პროცენტის მისთვის უცნობი პირისათვის გადაცემა თვით მიხეილ სააკაშვილმა აიძულა. ხალვაშის თქმით, აღნიშნული ტელეკომპანია, ისევე როგორც `მზისა“ და `პირველი სტერეოს“ საწედებო კაპიტალის წილები, მან პრეზიდენტის თხოვნითვე შეიძინა.

ქიბარ ხალვაში ამბობს, რომ საინფორმაციო გადაცემების სარედაქციო გადაწყვეტილებაში ერეოდნენ თბილისის მერი გიგი უგულავა, საქართველოს პრეზიდენტის მაშინდელი ადმინისტრაციის უფროსი, გიორგი არველაძე და იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარის მაშინდელი მოადგილე, გიგა ბოკერია.

სოზარ სუბარის თქმით, ლიცენზია აქვს არარსებულ ტელეკომპანია `მეცხრე არხს“. 2005 წლის 25 იანვარს კომუნიკაციების კომისიამ ამ კომპანიაზე გასცა მთელი საქართველოს მასშტაბით მაუწყებლობის ლიცენზია #1444. რაც ასევე უკანონობაა.

"რუსთავი-2~-ის მფლობელობასთან დაკავშირებული დოკუმენტების გამოთხოვის შედეგად ცნობილი გახდა, რომ `მეცხრე არხის“ საწესდებო კაპიტალის 100 პროცენტი წილის მფლობელიც "რუსთავი-2"-ის გენერალური დირექტორი, ირაკლი ჩიქოვანია.
აგვისტოს ომის შემდეგ, მიხეილ სააკაშვილმა `დემოკრატიის ახალ ტალღაზე~ ისაუბრა. ახალი ტალღის ფონზე პრეზიდენტმა თქვა, რომ ოპოზიციას „მეორე არხს“ „ჩუქნის“. ანუ იმ არხს, რომელიც ხალხის საკუთრებაა და, შესაბამისად, ვერც ვერავინ გააჩუქებს და ვერც იჩუქებს. ეს არხი მთელი ქვეყნის მასშტაბით არ მაუწყებლობს, თუმცა, ოპოზიციას ამ ტელევიზიის საჩუქრად მიღებაზე უარი არ უთქვამს.

რაც შეეხება აჭარის ტელევიზიას, ის აჭარის ხელისუფლების საქვეუწყებო დაწესებულებაა. რადგან ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკრძალება სამაუწყებლო ლიცენზიის ფლობა, ეს არხი თავისი სტატუსით მაუწყებლის კანონში საერთოდ არ ჯდება. მოკლედ, აჭარის ტელევიზია უკანონოდ მუშაობს და ყოველწლიურად ხალხის ფულს _ რამდენიმე მილიონს, ასევე უკანონოდ ხარჯავს, მაგრამ მარეგულირებელ კომისიას ამ ტელევიზიისთვის ლიცენზიის თუნდაც შეჩერებაზე არასდროს უმსჯელია.

საერთაშორისო ორგანიზაცია Freedom House კი აცხადებს: "საქართველოში მედია ექვემდებარება უსამართლო და გაუმჭვირვალე სალიცენზიო რეგულირებას".

ინფორმაციის შეზღუდვა

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით, საჯარო მოხელეები ვალდებული არიან, დაუყოვნებლივ ან მაქსიმუმ 10 დღის ვადაში, ნებისმიერ მოქალაქეს, ჟურნალისტს მიაწოდონ ის ინფორმაცია, რასაც მათგან ითხოვენ. ჩემი აზრით, კანონის ამ მოთხოვნას ძალიან ცოტა მოხელე იცავს და თუ არ ვცდები, ამ დარღვევისთვის მხოლოდ ერთხელ დაითხოვეს მოხელე სამსახურიდან.

ეთერ თურაძე/ბათუმელები
პირადი გამოცდილების მაგალითზე, შემიძლია ვთქვა, რომ ამ კანონს ყველა ისე ასრულებს, როგორც თავად თვლის საჭიროდ. აი, მაგალითად, ინფორმაციას დაუყოვნებლივ თითქმის არავინ გასცემს. ათი და მეტი დღის ლოდინის შემდეგ კი, შეიძლება ისეთი რამე მოგწერონ, რაც არაფერში აღარ გამოგადგება. უკვე არც ის მიკვირს, საერთოდ თუ არ გაგცემენ პასუხს.
პასუხის გაცემას თავს, უფრო მეტად, ძალოვანი უწყებები არიდებენ.

ცოტა ხნის წინ აჭარის პროკურატურას ასეთი ინფორმაცია მოვთხოვეთ: `გთხოვთ, მოგვაწოდოთ ინფორმაცია, აღიძრა თუ არა სისხლის სამართლის საქმე ნატალია ზავალკოს გაუპატიურების ფაქტთან დაკავშირებით".

ბათუმის საზოგადოებამ ამ ფაქტის შესახებ ის იცის, რომ უკრაინელ ქალბატონზე აჭარის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატმა იძალადა.

პროკურატურიდან მოგვწერეს: "ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდება აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა იმ საქმიანობაზე, რომელიც დაკავშირებულია: ა) დანაშაულის ჩადენის გამო პირის სისხლისსამართლებრივ დევნასთან და სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან~.
იურისტებთან კონსულტაციის შემდეგ, აჭარის პროკურატურის კანონდარღვევა (ჩემი აზრით), გენერალურ პროკურატურაში გავასაჩივრეთ. აი, ზემდგომიდან კი პასუხი საერთოდ ვერ მივიღეთ. გენპროკურატურას მალე სასამართლოში ვუჩივლებთ, ვნახოთ, იქ რას გადაწყვეტენ.

ახლახან გენპროკურატურამ კიდევ ერთ საკითხზე არ გვიპასუხა: გვაინტერესებდა, ამ წელში რამდენ პატიმართან გაფორმდა საპროცესო გარიგება და რა თანხა შევიდა ბიუჯეტში.
კონკრეტული მაგალითი, რომელზეც ქვემოთ უნდა დავწერო, ჩემი აზრით, ერთ-ერთი "კლასიკური ნიმუშია" პრესცენტრებისა და მედიის "თანამშრომლობისა". ქედის მუნიციპალიტეტიდან ასაკოვანი მოქალაქე გვთხოვდა, გაგვერკვია, ხომ არ იწყებდა სახელმწიფო ანაბრების დავალიანების ანაზღაურებას. ბუნებრივია, წერილი ფინანსთა სამინისტროს მივწერე.... ცოტა ხანში ომი დაიწყო და ანაბრებზე ინფორმაცია აღარავის აინტერესებდა. როცა მდგომარეობა უკეთესობისკენ შეიცვალა, ამ ასაკოვანმა ადამიანმა ისევ მოგვმართა იმავე თხოვნით და ჩვენც ისევ ფინანსთა სამინისტროს მივწერეთ.
"ბათუმელები" ასეთ ინფორმაციას ითხოვდა:
ფინანსთა სამინისტროს საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე პასუხისმგებელ პირს. გთხოვთ, მოგვაწოდოთ შემდეგი სახის ინფორმაცია:
_ 2004 წლის 15 ნოემბრის #108 დადგენილების საფუძველზე შექმნილ საქართველოს სახელმწიფოს საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელ სახელმწიფო კომისიას (რომლის ერთ-ერთი წევრიც არის საქართველოს ფინანსთა მინისტრი ნიკა გილაური) 2009 წლის 1 იანვრამდე უნდა შეემუშავებინა მოქალაქეების ანაბრების ანაზღაურების მექანიზმები. მოახერხა კომისიამ ამ მექანიზმების შემუშავება თუ ვერა; და თუ ვერა, სავარაუდოდ, კიდევ რამდენ ხანს გაგრძელდება ამ კომისიის მუშაობა?
_ თუ ეს მექანიზმები შემუშავებულია, რაში მდგომარეობს იგი?
_ რამდენი მეანაბრისთვის აქვს სახელმწიფოს ვალი დასაბრუნებელი და რა თანხას შეადგენს ეს?
_ რას აპირებს სახელმწიფო ამასთან დაკავშირებით, როდისთვის გეგმავს სახელმწიფო ამ დავალიანების დაფარვის დაწყებას?
_ ხომ არ იგეგმება საკანონმდებლო ცვლილება, რის საფუძველზეც მეანაბრეებს უარს ეტყვიან თანხის ანაზღაურებაზე?
_ აქვს თუ არა სახელმწიფოს იმის რესურსი, რომ ანაბრების ეტაპობრივი გადახდა დაიწყოს, თუნდაც ღრმა მოხუცებულებისთვის?
13 დღეში ფინანსთა სამინისტროდან ასეთი შინაარსის წერილი მივიღეთ: "სახელმწიფო ვალის შესახებ~ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, მოწესრიგებისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის #108 დადგენილების საფუძველზე შექმნილი საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, უფლებამოსილია, სახელმწიფო საშინაო ვალის კატეგორიების მიმართ შეიმუშაოს ანაზღაურების მექანიზმი და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგინოს საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს~.
არ დამითვლია, მაგრამ რედაქციაში, ალბათ, ასამდე ასეთი პასუხმიუღებელი წერილი ინახება.

სულ სხვა ფენომენი და ცალკე განხილვის საგანია ამ საკითხისადმი აჭარის ჩინოვნიკების მიდგომა. ძალოვანი უწყების პირველ პირებსა თუ ბათუმის მერიის რიგით მოხელეებს კომენტარს როცა სთხოვ, ერთი პასუხი აქვთ _ "პრესცენტრს მიმართეთ". ანუ მარტივი სქემა მუშაობს: ინტერვიუ გინდა ჩაწერო აჭარის პოლიციის, სოდის, კუდის და ასე შემდეგ გავლენიან უწყებაში გადაწყვეტილების მიმღებ პირთან, ის კი თბილისში, პრესცენტრთან გამისამართებს. ანუ პრესცენტრს ჟურნალისტმა უნდა სთხოვოს, რომ ბატონ X-ს საუბრის უფლება მისცეს.

ეს ადამიანები კერძო საუბრებში ამბობენ, რომ მათ კომენტარების გაკეთება აკრძალული აქვთ. როცა ადამიანს, მოხელეს ლაპარაკს უკრძალავ, ეს მისი კონსტიტუციური უფლების დარღვევაა. იმის ვარაუდი, თუ ვინ რის გამო ამბობს უარს თავის კონსტიტუციურ უფლებაზე, არაფრის მომცემია. უბრალოდ, საინტერესოა, იმის შესწავლა, თავად ეს ადამიანები რატომ თანხმდებიან ამას.

ისე გამონაკლისებიც არიან. თუმცა, მე, პირადად, ერთი ხელის თითებიც მეყოფა იმ მოხელეების ჩამოსათვლელად, ვინც "პრესცენტრს" არ ეკითხება, სად, როდის და რაზე ილაპარაკოს.

მამაკაცური ღირსების ტელევიზია

ტელეკომპანია ”მაესტროს” მფლობელი ”ბათუმელებთან” აცხადებს, რომ ”ლიცენზიისა და გაჩუმების” სანაცვლოდ ხელისუფლებამ ფული შესთავაზა. გასულ კვირას კი ”მაესტრომ” ყოფილ პრემიერ-მინისტრს უარი უთხრა საკონტროლო პაკეტის მიყიდვაზე. უფრო ადრე მამუკა ღლონტმა განაცხადა, რომ მზადაა აიღოს ფული ყველასგან, თუკი ხელისუფლება და ოპოზიცია ტელევიზიის სარედაქციო საქმიანობაში არ ჩაერევა.

ლელა დუმბაძე, ნესტან ცეცხლაძე/ ბათუმელები
ფოტზე: მამუკა ღლონტი, თამარ ჩიქოვანი

ლიცენზიის მოდიფიცირება - პოლიტიკური გადაწყვეტილება

ტელეკომპანია ”მაესტროს” უკვე შეუძლია საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და საინფორმაციო გადაცემები გადასცეს - კომუნიკაციის ეროვნულმა კომისიამ, რამდენიმე დღის წინ, მიიღო გადაწყვეტილება არხის ლიცენზიის მოდიფიცირების შესახებ. ანუ, თუ აქამდე ”მაესტროს” სპეციალიზებული ლიცენზიით მხოლოდ შემეცნებით-გასართობი პროგრამების გადაცემის უფლება ჰქონდა, ლიცენზიის მოდიფიცირების შემდეგ შეუძლია საინფორმაციო-პოლიტიკური გადაცემები მოამზადოს.

თუმცა კომისიის გადაწყვეტილებამდე პოლიტიკური შეთანხმება მოხდა: 10 ოქტომბერს, საქართველოს პარლამენტში, პარლამენტის თავმჯდომარის, დავით ბაქრაძის მონაწილეობით, კონსულტაციები გაიმართა `მაესტროსთვის~ ლიცენზიის მოდიფიცირებაზე და გადაწყდა, რომ ეს შესაძლებელია. საერთოდ კი, ტელეკომპანიისთვის ლიცენზიის გაცემისა და მოდიფიცირების საკითხი კანონით, მარეგულირებელი კომისიის უფლებამოსილებაში შედის და პარლამენტის კომპეტენციას არ განეკუთვნება.

პარლამენტის გადაწყვეტილების შემდეგ ”მაესტრომ” უარი თქვა ლიცენზიის მოდიფიცირების სამართლებრივ გზებზე და რამდენიმე თვის წინ დაწყებული სასამართლო დავა შეწყვიტა.

”მაესტროს” სასამართლოში მარეგულირებელი კომისიის წინააღმდეგ სარჩელის შეტანას შემდეგი წინაპირობები ჰქონდა: არხმა კომისიას მიმართა ახალი ლიცენზიის ან გასართობი-შემეცნებითი ლიცენზიის მოდიფიცირების თხოვნით. კომისიამ მოსთხოვა დაეზუსტებინა, ახალ ლიცენზიას ითხოვდა თუ ლიცენზიის მოდიფიცირებას. ამასობაში, `მაესტრომ~ პარალელურ რეჟიმში დაიწყო პოლიტიკური პროგრამების გადაცემა, რისთვისაც მარეგულირებელმა კომისიამ სანქციები დააკისრა, რაც აღარ იძლეოდა ახალი ლიცენზიის გაცემის შესაძლებლობას. ”მაესტრო” სასამართლოში სანქციის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას და ლიცენზიას თხოვდა.

სასამართლო პროცესის პარალელურად, თბილისში იმართებოდა ე.წ. პირაკრულების აქციები - მონაწილეები არხისთვის ლიცენზიის მიცემას ითხოვდნენ.
ამავე დროს, შეიქმნა ”მაესტროს” საბჭო, რომლის შემადგენლობაში ცნობილი ჟურნალისტები: ია ანთაძე, ზვიად ქორიძე, თამარ ჩიქოვანი, ნინო ჟიჟილაშვილი და სხვები შევიდნენ.

დღეს, როგორც არხის მფლობელი მამუკა ღლონტი ”ბათუმელებთან” აცხადებს, მარტში სააკაშვილის ხელისუფლებამ ფული შესთავაზა ლიცენზიის და გაჩუმების სანაცვლოდ, თუმცა მან ეს შეთავაზება არ მიიღო. აქამდე ეს ინფორმაცია უცნობი იყო. მამუკა ღლონტი ამბობს, რომ მას ელაპარაკა მაღალი თანამდებობის პირი, რომელიც დღესაც ხელისუფლებაშია და ვიდრე ხელისუფლებაში იქნება, მის ვინაობას არ გაამხელს: `მამაკაცი ვარ და მამაკაცური ღირსება გამაჩნია”.

”მაესტრომ” საქმე პირველ ინსტანციაში წააგო. არხის უფლებას ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია იცავდა, რომლის წარმომადგენლის, თამარ კორძაიას თქმით, სასამართლოს მეორე ინსტანციაში მარეგულირებელმა `მაესტროს~ მორიგება შესთავაზა პარლამენტის მიერ ზემოთ მოყვანილი პოლიტიკური გადაწყვეტილების შემდეგ, რაზეც ”მაესტრო” დათანხმდა.

თუ რატომ აღარ ჩათვალა საჭიროდ ”მაესტროს” ხელმძღვანელობამ ლიცენზიის მოსაპოვებლად ბრძოლის სასამართლო წესით გაგრძელება, მამუკა ღლონტი პასუხობს, რომ ეს შეიძლება წლობით გაგრძელებულიყო. ”მე ის მივიღე, რაც მეკუთვნოდა. ამიტომ ხელისუფლების გადაწყვეტილებით კმაყოფილი ვერ ვიქნები. ვფიქრობ, ტელევიზიის ტრიბუნა ბევრად მნიშვნელოვანია, ვიდრე სასამართლო ბრძოლა”.

”მაესტროს” უკვე ყოფილი ადვოკატი ამბობს, რომ `იმ ფონზე, როცა სასამართლოში დავა უკვე მიმდინარეობდა, საკითხის ასეთი ფორმით (მორიგებით) გადაწყვეტა, საბოლოო ჯამში, დიდ დარტყმას აყენებს სასამართლო ხელისუფლებისადმი საზოგადობის ნდობას. სამწუხაროდ, ამ ფაქტმა აჩვენა, რომ საკითხის გადაწყვეტისას პოლიტიკური ნებაა გადამწყვეტი და არა კანონიერი, სამართლებრივი გზა”.

ფული, მედია და გავლენა - საიდან დაფინანსდება ”მაესტრო”?

„ტელეწარმოება ძვირია და დიდ სახსრებს მოითხოვს“, - განაცხადა „მაესტროს“ ხელმძღვანელმა მამუკა ღლონტმა 24 ნოემბერს, გადაცემა „უცნობი კავკასიის“ ეთერში. თუ „მაესტრომ“ შეძლო ფინანსების მოზიდვა, საეთერო დროის დიდი ნაწილი დაეთმობა საინფორმაციო გამოშვებებს, რადგან, რაც დღეს საინფორმაციო სივრცეში ხდება, სრული კატასტროფაა”.

ამავე გადაცემაში ღლონტმა განაცხადა, რომ პოლიტიკურმა ძალებმა მას უკვე შესთავაზეს ფინანსური დახმარება და ის მზად არის ასეთი დახმარება მიიღოს, მხოლოდ ერთი პირობით: ისინი არ უნდა ჩაერიონ ჟურნალისტების საქმიანობაში.
ჩვენი ტელეკომპანია მზად არის დაფინანსება თვით სააკაშვილისგანაც მიიღოს, თუ სანაცვლოდ არაფერს მოითხოვს ანუ „მაესტროს“ სარედაქციო დამოუკიდებლობა შენარჩუნებული იქნება“.
როგორც მოგვიანებით გახდა ცნობილი, მამუკა ღლონტი დაფინანსების თაობაზე მოლაპარაკებებს საქართველოს ყოფილ პრემიერ-მინისტრთან, ზურაბ ნოღაიდელთან აწარმოებდა. თუმცა ეს საზოგადოებისთვის მას შემდეგ გახდა ცნობილი, როცა არხი იძულებული გახდა უარი ეთქვა ნოღაიდელის წინადადებაზე, რადგან ამ უკანასკნელმა დაფინანსების სანაცვლოდ ”მაესტროს” საკონტროლო პაკეტი მოითხოვა, რაც მას არხის გაკონტროლების საშუალებას მისცემდა.

ია ანთაძე, ”მაესტროს” სამეურვეო საბჭოს წევრი, ”ბათუმელებთან” ამბობს, რომ მამუკა ღლონტი ”თითქმის თანახმა იყო” მიეღო ფული ნოღაიდელისგან: `სამწუხაროდ, ჩვენ, საბჭოს წევრებმა, ვერ შევძელით დაგვერწმუნებინა, რომ უარი ეთქვა ამ ფულზე. თვითონ ნოღაიდელმა ათქმევინა უარი, როცა საკონტროლო პაკეტი მოსთხოვა”.

მისივე ინფორმაციით, როცა არხის დირექტორი ნოღაიდელთან აწარმოებდა მოლაპარაკებას, საბჭოს რამდენიმე წევრმა _ ია ანთაძემ, ზვიად ქორიძემ, თამარ ჩიქოვანმა და ლაშა ტუღუშმა უარი თქვეს საბჭოს წევრობაზე.

ია ანთაძის თქმით, ”მამუკამ იცის, რომ ახლა დიდი მოთხოვნაა სწორედ სიმართლეზე, რაც სხვა ტელევიზიებით იგნორირებულია. ამიტომ, მას ჰქონდა ილუზია, რომ შესაძლებელი იყო კერძო თანხების მოზიდვა სიმართლის სათქმელად. მე ვეკითხებოდი, მიშა ხვალ რომ წავიდეს, ეს ფული რას მოემსახურება-მეთქი? ამბობდა, სერიოზული შეკითხვააო, მაგრამ მაინც თავისას ცდილობდა. ახლა არ ვიცი, რას ფიქრობს”.
მამუკა ღლონტმა ”ბათუმელებთან” დააზუსტა, რომ, როცა საუბრობდა სხვადასხვა წრეებიდან დაფინანსების მიღებაზე, მას მხედველობაში ჰქონდა ”სუფთა ფული”: ”ვიცი, რომ ასეთი ფული ამ ძალებს არა აქვთ”.

”ნებისმიერი სხვა ტიპის ფული იწვევს გავლენას და ამას ვერავინ გაექცევა”, _ ამბობს ბადრი კოპლატაძე, მედიის ექსპერტი, კავკასიის ჟურნალისტიკისა და მედიამენეჯმენტის სკოლის ლექტორი. - მამუკა ღლონტის ამ განცხადებას დეტალურად არ ვიცნობ, მაგრამ ნებისმიერ ტელევიზიას თუ მედიასაშუალებას აქვს შემოსავლის რამდენიმე წყარო - სარეკლამო შემოსავლები, საკაბელოს შემთხვევაში გადასახადები და ა. შ. ამიტომ ცნება - ”ფულის ჩადება” ჩემთვის გაურკვეველია. სხვა ტიპის ფული, იწვევს გავლენას - მთავრობის თუ ოპოზიციის. არის ასევე, სხვადასხვა ტიპის ფონდები, რომლებიც მხარდაჭერის მიზნით აძლევენ გრანტებს. ეს კიდევ ფულის მოზიდვის სხვა ფორმაა”.

სწორედ საერთაშორისო ფონდებიდან დაფინანსების იმედი აქვს ია ანთაძეს: ”ყველანი დავრბივართ დონორებთან - საბჭოს ყველა წევრი. რადგან, როგორც ჩანს, მამუკა მაინცდამაინც, უცხოურ ფულს არ ეძებს. თქვა, მე არ ვიცი, ამ საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ურთიერთობა და თქვენ დამეხმარეთო. მე მზად ვარ, ცოტა ხანს კიდევ ვცადო უცხოური ფულის მოზიდვა ამ ტელევიზიისთვის. თუმცა, გული ნამდვილად მთელი აღარ მაქვს. ბოლო შანსია და არ მინდა, ასე ადვილად შეველიო. თუ მაესტრო დაფინანსდება საერთაშორისო ფონდების მიერ, მე ვითანამშრომლებ ამ კომპანიასთან. თუ დაფინანსდება კერძო პირების მიერ, არ ვითანამშრომლებ. დანარჩენი მამუკას გადასაწყვეტია”.
”მაესტრო”, ჯერჯერობით, თბილისში მაუწყებლობს. ლიცენზიის მოდიფიცირების შემდეგ, მას შეუძლია საზოგადოებას საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პროგრამები შესთავაზოს. რადგან ტელევიზიას ფული არა აქვს, ჟურნალისტები, ჯერჯერობით, უხელფასოდ იმუშავებენ, აცხადებს არხის მფლობელი.

ია ანთაძე: ღია წერილი საქართველოს ჟურნალისტებს

ია ანთაძე, ჟურნალისტი

ძვირფასო კოლეგებო, მოგმართავთ ყველას, მათ – ვისთანაც მრავალი წელია, ვმეგობრობ და მათაც – ვისაც მხოლოდ შორიდან ვიცნობ, ან, შესაძლოა, ჯერჯერობით, არც ვიცნობდე. მინდა თქვენ და, თქვენი მეშვეობით, საქართველოს მთელ მოსახლეობას გავაცნო ერთი ინიციატივა, რომელიც თითოეული ჩვენგანის პროფესიული მისიის შესრულებას ეხება. ამ ინიციატივის ავტორები არიან ჟურნალისტები – ჩვენი კოლეგები და მეგობრები, რომლებიც საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში ცხოვრობენ და საქმიანობენ.

რეგიონული ჟურნალისტების საუკეთესო ნაწილი მზად არის, ნებაყოფლობით უარი თქვას „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების კანონით“ მინიჭებულ თითქმის შეუზღუდავ თავისუფლებაზე და შექმნას კონკრეტული ეთიკური პრინციპების ჩამონათვალი, რომელთაც განუხრელად დაიცავს თავის საქმიანობაში.

სოციალურ მეცნიერებათა ცენტრი, სამოქალაქო განვითარების ინსტიტუტი (რომელსაც მე ვხელმძღვანელობ) და საქართველოს რეგიონული მედიის ასოციაცია უკვე ორი წელია, კოორდინაციას ვუწევთ რეგიონული ჟურნალისტების მიერ არჩევნების გაშუქებას. მიმდინარე წელს, 21 მაისის საპარლამენტო არჩევნების წინ, ჩვენ შევძელით, ერთობლივად შეგვემუშავებინა შვიდი პრინციპი, რომლებიც თანაბრად მისაღები აღმოჩნდა რეგიონული პრესისთვის და რადიოკომპანიებისთვის. საპარლამენტო არჩევნები სწორედ ამ პრინციპების შესაბამისად გაშუქდა საქართველოს ათ ქალაქში.

ჩვენ არ ვფიქრობთ, რომ კანონი „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ რაიმე განსაკუთრებულ ხარვეზებს შეიცავს. პირიქით, ეს არის ძალიან ლიბერალური, კარგი კანონი, რომელიც ზედმიწევნით იცავს ჟურნალისტების უფლებებს და საშუალებას გვაძლევს, საზოგადოებრივი ინტერესების დასაცავად თამამად დავუპირისპირდეთ ნებისმიერი რანგის ჩინოვნიკებს. მაგრამ ამ კანონით მინიჭებულ დიდ თავისუფლებას ყველა ჟურნალისტი კეთილსინდისიერად არ იყენებს და ამით აკნინებს ნდობას ზოგადად ჟურნალისტის პროფესიისადმი. კანონი მაქსიმალურად გვაცილებს პასუხისმგებლობის ტვირთს, რაც ზოგიერთ ჩვენგანს უბიძგებს, ნაკლები სიფრთხილით მოეკიდოს საკუთარ მოვალეობებს საზოგადოების თუ კონკრეტული ადამიანების მიმართ.

სწორედ ამიტომ, რეგიონულმა ჟურნალისტებმა, რომლებიც პროფესიული ღირსებით გამოირჩევიან, გადაწყვიტეს, საკუთარი ნებით შექმნან ახალი, უფრო შეზღუდული ჩარჩო, რომელსაც ჩვენ საქართველოს ჟურნალისტთა ქარტიას დავარქმევთ. ქარტია იქნება პრინციპების ერთობლიობა, რომელთაც ასევე ერთობლივად შევიმუშავებთ და რომელთა დაცვის პირობას თითოეული მსურველი საკუთარი ხელმოწერით დაადასტურებს. ხელმომწერები იქნებიან არა მედიაორგანიზაციების მფლობელები, არამედ კონკრეტული ჟურნალისტები. სწორედ ამ პროცესში გვინდა ჩაერთოს საქართველოს ყველა ჟურნალისტი, ვისთვისაც მნიშვნელოვანია საერთაშორისო პროფესიული სტანდარტი და საკუთარი პასუხისმგებლობა ქართული საზოგადოების წინაშე; ყველა, ვინც მზად არის, წინ აღუდგეს ტყუილის თუ ნახევრად სიმართლის გავრცელებას.

ქარტიის პრინციპების ჩამოყალიბებისა და ხელმოწერის შემდეგ, ხელმომწერები კენჭისყრით ავირჩევთ საბჭოს, რომლის წევრები როტაციის წესით შეიცვლებიან და რომელიც მუდმივად თვალყურს მიადევნებს, რამდენად ვიცავთ ჩვენ – ხელმომწერები – ერთმანეთისა და საზოგადოების წინაშე დადებულ პირობას. ის ჟურნალისტები, რომლებიც ერთობლივად შემუშავებულ წესებს დაიცავენ, საბჭოს თანხმობით მიიღებენ ქარტიის ლოგოს – ერთგვარ ხარისხის ნიშანს, რომელიც მუდმივად დაერთვება მათ ნამუშევარს. იმ შემთხვევაში კი, თუ რომელიმე ჩვენგანი დაარღვევს წინასწარ შემუშავებულ პირობებს, ლოგოს დაკარგავს. ლოგო იქნება როგორც ვიზუალური, ისე – ხმოვანი, სპეციალურად რადიოს ჟურნალისტებისთვის.

ქარტიის შემუშავების პროცესში ჩართულნი არიან ევროპის საბჭოსა და ევროკავშირის ექსპერტები, რომლებიც პრინციპების შემუშავებაშიც გვეხმარებიან და შუამავლობასაც გაგვიწევენ როგორც დიდი მედიაორგანიზაციების მფლობელებთან, ასევე, ხელისუფლებასთან ურთიერთობის პროცესში. რამდენიმე საერთაშორისო ორგანიზაცია მზად არის, დაგვეხმაროს ქარტიის მომზადებასა და მონიტორინგში, აგრეთვე, დაეხმაროს დამწყებ ჟურნალისტებს პროფესიულ ზრდაში ქარტიის ლოგოს მისაღებად.

საქართველოს მოქალაქეებს მუდმივად მივაწვდით ინფორმაციას პროცესის მიმდინარეობის შესახებ და თითოეული მათგანი საკუთრივ გადაწყვეტს, ენდობა თუ არა ქარტიის დაცვისთვის გაცემულ ხარისხის ნიშანს.

ღია წერილის დასასრულს გულწრფელად ვიტყვი, რომ ჟურნალისტური სტანდარტისა და ეთიკის პრინციპების დაცვისკენ მოწოდება ხშირად სამართლიანად იყო გაიგივებული ცენზურის მცდელობასთან. ინიციატივის და ტექსტის ავტორებიც, როგორც წესი, ჟურნალისტიკის მიღმა მდგომი ადამიანები იყვნენ. ამჯერად ინიციატივა გვეკუთვნის ჩვენ, ჟურნალისტებს, რომლებიც ვაცნობიერებთ ჩვენს პროფესიულ პასუხისმგებლობას და მზად ვართ, ფორმალიზებული სახე მივცეთ ჩვენს მოვალეობებს საზოგადოების წინაშე.

საქართველოს თითოეულ ჟურნალისტს, რომელსაც მიმართვის წაკითხვის შემდეგ სურვილი გაუჩნდება, შემოურთდეს რეგიონული ჟურნალისტების ინიციატივას ქარტიის შექმნასთან დაკავშირებით, გთხოვთ, თქვენი გადაწყვეტილების შესახებ გვაცნობოთ შემდეგ ელექტრონულ მისამართზე: iaantadze@yahoo.com

აქვე გაგაცნობთ რეგიონული ჟურნალისტების მიმართვას, რომლის ტექსტი ერთობლივად დაიწერა გუდაურში, სამუშაო შეხვედრისას:

რეგიონული ჟურნალისტების მიმართვა კოლეგებისადმი

ძვირფასო კოლეგებო, რეგიონული მედიის ჟურნალისტებმა, ხანგრძლივი თანამშრომლობის შემდეგ, დავინახეთ საჭიროება, შევიმუშაოთ ჟურნალისტური ეთიკის ნორმები, რომელთა დაცვა საზოგადოების წინაშე ჩვენი პასუხისმგებლობის ამაღლებაში დაგვეხმარება.
გვინდა, ამ პროცესში საქართველოს ყველა ჟურნალისტი ჩაერთოს. გთხოვთ, აქტიური მონაწილეობა მიიღოთ იმ ეთიკური ნორმების ჩამოყალიბებაში, რომლებიც აუცილებელია ქართული მედიის შემდგომი განვითარებისთვის და, იმავდროულად, აღიარებულია საერთაშორისო სტანდარტით.

მოვიპოვოთ მაღალი ნდობა პრინციპულობითა და პასუხისმგებლობით.

სამაუწყებლო კომპანია „ჰერეთი“
გაზეთი „კახეთის ხმა“
გაზეთი „სპექტრი“
ტელეკომპანია „გურჯაანი“
გაზეთი „ხალხის გაზეთი“
გაზეთი „ქართლის ხმა“
გაზეთი „სამხრეთის კარიბჭე“
გაზეთი „ჩემი ხარაგაული“
გაზეთი „ხალხის გაზეთი“
გაზეთი „P.S.”
ტელეკომპანია „რიონი“
რადიო „ძველი ქალაქი“
გაზეთი „სამტრედიის მაცნე“
გაზეთი „გურია ნიუსი“
გაზეთი „გურიის მოამბე“
გაზეთი „რეზიუმე“
„გაზეთი ბათუმელები“
„ტელეარხი 25“
გოგა აფციაური, ჟურნალისტი

ჟურნალისტები პრეზიდენტის ”ტელესაჩუქარზე”

{ნათია როყვა/ბათუმელები}

„პოლიტიკური ძალები, როგორც წესი, ტელევიზიაში გამოსვლის დროს ყვებიან, რომ მათ არა აქვთ ტელევიზიაში გამოსვლის საშუალება. ამ განცხადებებისგან იმდენად დავიღალე, რომ ჩვენ მათ ვჩუქნით არხს, რომელიც ფარავს მთელ საქართველოს. _ განაცხადა მიხეილ სააკაშვილმა 4 ნოემბერს. - მე გამოვედი წინადადებით „მეორე არხის“ სადისკუსიო კლუბად ჩამოყალიბების შესახებ, რასაც პოლიტიკურმა ძალებმა მხარი დაუჭირეს“.

როგორ ესმით ქართველ ჟურნალისტებს პრეზიდენტის სიტყვები _ ”ჩვენ მათ ვჩუქნით არხს”:
პაატა ვეშაპიძე - გაზეთ ”24 საათის” რედაქტორი: ”ვჩუქნი ცოტა გადაჭარბებულია. თანაც, ვიცი, რომ ”მეორე არხი” მთლიან საქართველოს არ ფარავს. ”მეორე არხის” სადისკუსიოდ გადაკეთება კარგი იდეაა, მაგრამ მგონი, ეს გაგრძელებაა იმ მცდარი პოლიტიკისა, როცა, თავის დროზე, საზოგადოებრივი არხის სამეურვეო საბჭო დაკომპლექტდა პოლიტიკური ძალების შეთანხმებით; როცა პარლამენტში კონსულტაციების შედეგად დაინიშნა საზოგადოებრივი მაუწყებლის აღმასრულებელი დირექტორი; როცა სახელმწიფო უკვეთავს პოლიტიკურ დებატებს მედიას და არა საზოგადოება. ეს დავალებული დებატები იქნება. ვფიქრობ, ეს მცდარი პოლიტიკაა მედიის მიმართ.
ლაშა ტუღუში - გაზეთ ”რეზონანსის” რედაქტორი: ”ჩემთვის გაუგებარია, რას ნიშნავს ”ვჩუქნი”. ეს არავის საკუთრება არაა, არც პრეზიდენტის. საზოგადოებისაგან არ უნდა აღიქმებოდეს, რომ ვიღაცამ მოწყალება გამოიჩინა და გადაუგდო ლუკმა მას, ვისაც არ ეკუთვნოდა. ასეთი ფორმულირება ჩემთვის მიუღებელია, არ მესმის, რატომ სჭირდებათ პოლიტიკოსებს ასეთი ფორმით ურთიერთობა”.
ზვიად ქორიძე, თავისუფალი ჟურნალისტი: ”მეორე არხი არის საზოგადოებრივი მაუწყებლის შემადგენელი ნაწილი. არხი, რომელსაც პრეზიდენტი პოლიტიკურ პარტიებს ჩუქნის და მათ შორის ოპოზიციას, არაა მისი პირადი, და არც სახელმწიფოს საკუთრება, შესაბამისად, მისი გაჩუქების უფლება არც ჰქონდა.
საზოგადოებრივი მაუწყებლის ნებისმიერი შემადგენელი ერთეული რომ გაიყიდოს, ამისათვის სამეურვეო საბჭოს გადაწყვეტილებაა აუცილებელი. მათ უნდა განაცხადონ და თან დაასაბუთონ, რომ ეს ქონება ზედმეტია. შემდეგ შესაძლებელია მისი ტენდერზე გატანა და გაყიდვა. პრეზიდენტის განცხადებაში გაურკვეველია რას ნიშნავს ჩუქება და ვინ ვის რას ჩუქნის”.
ნინია კაკაბაძე, ჟურნალისტი: ”ამერიკაში არსებობს მსგავის არხი, ალბათ, იდეაც აქედან გაჩნდა. ან რომელიმე ამერიკელმა მეგობარმა ურჩია პრეზიდენტს, რომ ასეთი არხი შეექმნა. ამ არხს არ აფინანსებს პრეზიდენტი ან მთავრობა, ამას აფინანსებს ჩვენი ქვეყნის თითოეული მოქალაქე, ამიტომ ერთპიროვნული გადაწყვეტილების მიღება ოდნავ უხერხულია. მაგრამ ჩვენ უკვე მივეჩვიეთ, რომ ამ ქვეყანაში ინდივიდები იღებენ გადაწყვეტილებას, მოქალაქეები არ მართავენ სიტუაციას. საინტერესოა, როგორი იქნება საეთერო ბადე, თან ეს არხი არ ფარავს მთელ საქართველოს”.
დავით კიკალიშვილი, ”რუსთავი 2”-ის ჟურნალისტი: ”მსგავსი რამ შეერთებულ შტატებშია. როგორც ჩანს, აქაც უნდა გაკეთდეს იგივე არხი. ვფიქრობ, კარგია. გააჩნია, როგორ გაკეთდება და რამდენად ობიექტური იქნება, რა პრინციპით შეირჩევა მასალა. შთაბეჭდილება მექმნება, რომ ყველა პოლიტიკურ გაერთიანებას უნდა ეთერში მხოლოდ თვითონ იყოს”.
მერაბ მერკვილაძე, ”25-ე არხის” დირექტორი: ”ცუდია, როცა პრეზიდენტი ერევა საზოგადოებრივი არხის მართვაში და აკანონებს რომელ არხზე რა პოლიტიკური დებატები გავა. სასურველია, მედია გათავისუფლდეს სახელისუფლებო ზეწოლისგან. ამ ტელევიზიას საზოგადოება აფინანსებს და ხელისუფლების მიერ ამ არხის გაჩუქება მიუღებელია”.
თეა ცეცხლაძე, აჭარის ტელევიზიის ხელმძღვანელი: ”ძალიან კარგად აღვიქვამ, კარგი იდეაა”.
გენო თებიძე, გაზეთ ”აჭარის” რედაქტორი: ”მეორე არხი ექვემდებარებოდა პირველ არხს, დაფინანსების და მისი დაფარვის ზონიდან გამომდინარე, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ კარგი გადაწყვეტილებაა. ”მეორე არხს” ჰყავს მაყურებელი, ახლად შექმნილი ტელევიზიებისგან განსხვავებით ხანდაზმული არხია, შესაბამისად, გამოცდილების მხრივ, კარგი კადრები ეყოლებათ. აქედან გამომდინარე, შეძლებენ საზოგადოებას დაუმახინჯებლად მიაწოდონ დიდი დაკვეთა.
ჯონი კალანდაძე, ტელეკომპანია ”იმედი”: ”მეორე არხი” აჭარაში აჩვენებს? რამდენადაც ვიცი, ყველაგან არ მაუწყებლობს. ამ ეტაპზე ”მეორე არხს” იყენებენ საპარლამენტო სხდომების ტრანსლაციისთვის და მისი რეიტინგი ნულის ტოლია.
რაც შეეხება არხის გაჩუქებას, ვფიქრობ, ეს ბრჭყალებში იყო ნათქვამი, რადგან ნაჩუქრობის ხელშეკრულებას არავინ გააფორმებს. საუბარია იმაზე, რომ პოლიტიკურ პარტიებს შესაძლებლობა ექნებათ მივიდნენ და აზრი დააფიქსირონ.
მერაბ მეტრეველი, საზოგადოებრივი მაუწყებლის კორესპონდენტი: ”როგორც თქვა პრეზიდენტმა, ისე მესმის. ერთადერთი, რაც არ ვიცი, ისაა, ფარავს თუ არა ”მეორე არხი” მთლიან საქართველოს, თუ ამ პოლიტიკურ დებატებს მარტო თბილისში უნდა უყურონ?”

ერა: ბოიკოტი პოლიტიკურ შოუებს

{ბათუმელები}
აჭარაში ორი ელექტრონული მედია მაუწყებლობს: ”ტელეარხი 25” და `აჭარის ტელევიზია”. პირველს ტექნიკური და ფინანსური შესაძლებლობები არ უწყობს ხელს, მეორე კი სამთავრობო მაუწყებლობაა. მედიასივრცეში დამკვიდრებას ცდილობს საკაბელო არხი ”ერა”, რომელიც ამ ეტაპზე მხოლოდ ბათუმს ფარავს. წლის ბოლომდე კი, როგორც არხის ხელმძღვანელობა აცხადებს, ”ერა” დასავლეთ საქართველოს მოიცავს.

არხის ერთ-ერთი ხელმძღვანელის, ლევან გელიაშვილის თქმით, პირველ ეტაპზე, მთავარია, არხმა საზოგადოებაში ნდობა მოიპოვოს. ნდობის მოპოვებას კი ისინი გარეგნული იერსახის შეცვლით და ახალი გადაცემების შეთავაზებით შეეცდებიან.
ლევან გელიაშვილის აზრით, აჭარის ტელესივრცეში ხარისხიანი გადაცემების დეფიციტია. `რაღაც კეთდება, მაგრამ უმრავლესობა, ვფიქრობ, საშინელებაა”, _ ამბობს იგი.

გელიაშვილი პოლიტიკური გადაცემების წინააღმდეგია. `ძირს პოლიტიკა! არ გვინდა პოლიტიკური შოუები, მაყურებელმა ტელევიზორთან უნდა დაისვენოს~, _ ამბობს იგი. მისი აზრით, ქართული მედიასივრცე ცდილობს საზოგადოება ხელისუფლება-ოპოზიციად დაყოს, ამიტომ კონფლიქტური გარემოს შექმნაზეა ორიენტირებული.
`მინდა, არსებობდეს არხი, სადაც ჩემს ქალაქზე კარგ რამეს გავიგებ~, _ ეს ლევან გელიაშვილის სურვილია. თუმცა, არსებობს თუ არა იგივე მოთხოვნა საზოგადოებაში, ამის კვლევა არხის ხელმძღვანელობას არ ჩაუტარებია. ისინი მხოლოდ სამეგობრო წრის მოსაზრებებით შემოიფარგლებიან. `ბათუმი პატარა ქალაქია და ყველამ ვიცით, ვის რა უნდა”.

ლევან გელიაშვილის აზრით, მაყურებელს ურჩევნია გასართობ შოუს უყუროს, ვიდრე ორი პოლიტიკოსის საათნახევრიან ჩხუბს ეთერში: `ყოველდღე იმის მოსმენა, რომ პენსიები არ გაიზრდება, ცხოვრება გაძვირდა, ძალიან დამღლელია. თანაც მაყურებელი აღარ ფიქრობს იმაზე, იყო თუ არა ინფორმაცია ობიექტურად მიწოდებული, რა დაიბლოკა და არა”.

პოლიტიკურ თოქ-შოუებზე უარის თქმის მიზეზი, ხომ არ არის იმის შიში, რომ არხი დაკარგავს დამოუკიდებლობას. მით უფრო, რომ ძალიან გართულდა ლიცენზიების გაცემაც? ამ კითხვაზე ლევან გელიაშვილს რადიკალური პასუხი აქვს: `არ გვაინტერესებს პოლიტიკა~. იგი ამბობს, რომ არხს სამაუწყებლო ლიცენზია აქვს, ამიტომ პოლიტიკური გადაცემებისთვის ლიცენზიის მოპოვებას არ აპირებენ. `დამატებითი ფურცლების ფრიალია და მეტი პასუხისმგებლობაც გეკისრება, რადგან შეიძლება ერთ დღეს შემოგივარდნენ და მიგახურონ”.

`ერა~ მაყურებელს მალე შესთავაზებს დილის გადაცემა _ `არტ-ინფოს~. გადაცემაში, როგორც გელიაშვილი ამბობს, ყველა სახის ინფორმაცია იქნება, გარდა პოლიტიკურისა. იგეგმება საღამოს გადაცემაც. `მასტერ-კლასი~ ბავშვებისთვის ზღაპრების ინსცენირებას აპირებს. ცოტა ხანში მაყურებელი ახალ ქალაქურ სერიალსაც ნახავს. `ქალაქში ბევრი საინტერესო რამ ხდება, მაგრამ ინფორმაცია არ არის, ამიტომ ჩანს ყველაფერი ერთი შეხედვით მომაბეზრებელი~.
არხს შემოქმედებითი ჯგუფი ჯერ არ შეურჩევია. `ხელმძღვანელი, პროდიუსერიც და გადაცემების ავტორიც მე ვარ~, _ ამბობს გელიაშვილი. თუმცა, სამომავლოდ ახალი კადრების შერჩევასაც აპირებენ.

პოლიტიკური თოქ-შოუები ქართული სატელევიზიო სივრცეში უკვე აღარ არსებობს. სატელევიზიო სივრცეში განსხვავებული ინფორმაციის დეფიციტია. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების მხრიდან დიდი მოთხოვნაა პოლიტიკურ შოუებზე, წამყვანი ტელევიზიებიც კი აქცენტს ტელესერიალებსა და გასართობ გადაცემებზე აკეთებენ.

აჭარის ტელევიზია საინფორმაციო სამსახურის უფროსმა დატოვა

ლელა დუმბაძე/ბათუმელები
აჭარის ტელევიზიის საინფორმაციო სამსახურის უფროსმა, ნათია ზოიძემ თანამდებობა დატოვა. ტელერადიო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის, თეა ცეცხლაძის თქმით, ნათია ზოიძე თანამდებობიდან საკუთარი სურვილით წავიდა.

"ტელევიზიის ხელმძღვანელობას მისთვის თანამდებობის დატოვება არ მოუთხოვია. პირიქით, მისი მხრიდან ამის თაობაზე როგორც კი გაჟღერდა, გვქონდა მცდელობა, რომ გადაეთქვა, მაგრამ გადაწყვეტილება თვითონ მიიღო, _ აცხადებს თეა ცეცხლაძე და დასძენს, _ იმუშავებს თუ არა ჟურნალისტად ნათია ზოიძე ტელევიზიაში, ესეც მასზეა დამოკიდებული".
"თანამდებობიდან ჩემი სურვილით წამოვედი, თუმცა თეა ცეცხლაძე გადაწყვეტილების მიღებაში დამეხმარა", _ ამბობს ნათია ზოიძე, რომელიც არ აკონკრეტებს რაში გამოიხატა თეა ცეცხლაძის `დახმარება~. იგი ამბობს, რომ ამ თემაზე საუბარი არ სურს: `აჭარის ტელევიზიიდან საერთოდ წამოვედი, ამ ეტაპზე ჯანმრთელობას მივხედავ და შემდეგ ჟურნალისტიკაში აუცილებლად დავბრუნდები".

არაოფიციალური ინფორმაციით, საინფორმაციო სამსახურის ახალი უფროსი "იმედის" კორესპონდენტი აჭარაში, მერაბ წულუკიძე იქნება. მერაბ წულუკიძე ამჟამად უსკოს პრესცენტრის უფროსია. ცეცხლაძე კი ამბობს, რომ ახალი კანდიდატურის საკითხი ჯერ არ განუხილავს.

ჟურნალისტების თამაში

ტელეკომპანია ”რუსთავი 2”-ის ყოფილი ჟურნალისტები _ ნანა ლეჟავა და თამარ რუხაძე, რომლებიც ერთი წლის წინ ირაკლი ოქრუაშვილის პარტიის წევრები გახდნენ, ისევ ჟურნალისტიკას უბრუნდებიან _ სტუდიის გაკეთებას გეგმავენ. ”ბათუმელები” შეეცადა მათგან გაეგო, რატომ გადაწყვიტეს უკან დაბრუნება; რატომ ხდება ისე, რომ ქართული ჟურნალისტიკა იქცა ტრამპლინად სხვა, უკეთესი მდგომარეობის მოსაპოვებლად.

ლელა დუმბაძე/ბათუმელები
ფოტოზე: ნანა ლეჟავა, თამარ რუხაძე

ბათ: პოლიტიკაში წასვლის წინ თქვენ თქვით, რომ მედიაში საქმის კეთების შანსი არ არსებობს. ახლა რა მოხდა, უკეთესი მდგომარეობაა?
ნანა ლეჟავა: ვინ თქვა, რომ უკეთესი მდგომარეობაა? გაცილებით უარესი მდგომარეობაა, ვიდრე ორი ან სამი წლის წინ იყო. ახლა შეიცვალა ქართული მედიისადმი დამოკიდებულება, თუნდაც საერთაშორისო საზოგადოების მხრიდან. შეიცვალა ის, რომ ახლა კიდევ უფრო დიდი დეფიციტი გაჩნდა, არა მხოლოდ ობიექტურად მოწოდებული ინფორმაციის, არამედ, საერთოდ, ინფორმაციის; შეიცვალა ის, რომ 8 აგვისტოს შემდეგ ქვეყანაში გაჩნდა ახალი რეალობა _ ომმა, მედიასთან დაკავშირებით ბევრი რამ აშკარა გახადა; აშკარა გახადა ასევე, რომ საჭიროა სატელევიზიო სივრცეში გაჩნდეს ინფორმაციის ალტერნატიული წყარო.
ბათ: ირაკლი ოქრუაშვილი რომ მოსულიყო ხელისუფლებაში, მაშინ თუ დაბრუნდებოდით ჟურნალისტიკაში. ეს გადაწყვეტილება მის პოლიტიკურ წარუმატებლობას ხომ არ უკავშირდება?
თამარ რუხაძე: რატომაც არა, ვინ დაგვიშლიდა? ჩვენ ყოველთვის ვამბობდით, რომ პოლიტიკაში წასვლა იყო იძულებითი ნაბიჯი და არა პროფესიაზე სამუდამოდ უარის თქმა. კიდევ ერთხელ ვაზუსტებ, რომ პოლიტიკიდან წასვლის გადაწყვეტილებას ერთადერთი მიზეზი ჰქონდა _ ჟურნალისტური საქმიანობის გაგრძელების ძალიან დიდი სურვილი და სხვა არაფერი.
ბათ: ფაქტობრივად, ვერ შეძელით იმ მიზნების განხორციელება, რის გამოც პოლიტიკაში წახვედით. უშვებთ იმის ალბათობას, რომ იგივე განმეორდება ჟურნალისტიკაში?
ნანა ლეჟავა: ვუშვებთ თუ არა ისევ პოლიტიკაში დაბრუნების ალბათობას? _ არა.
ბათ: როგორ ფიქრობთ, პოლიტიკიდან მობრუნებულ ჟურნალისტს რამდენად ენდობა საზოგადოება შემდეგში, როგორც ჟურნალისტს და თქვენი აზრით, უნდა ენდოს თუ არა?
თამარ რუხაძე: არც მე და არც ნანა საკუთარ თავს პოლიტიკოსებად მაშინაც კი არ მივიჩნევდით, როდესაც პოლიტიკაში ვიყავით. რაც შეეხება საზოგადოების ნდობას, ეს საზოგადოების გადასაწყვეტია და მოიპოვება საქმით. თუკი საზოგადოება მიიჩნევს, რომ შენი საქმე მის ნდობას იმსახურებს, გენდობა კიდეც.
ბათ: ხომ არ ჩაიდება ამ სტუდიის მუშაობაში `პოლიტიკური ფული~?
ნანა ლეჟავა: პოლიტიკოსებისგან, არ აქვს მნიშვნელობა ხელისუფლებას მიეკუთვნებიან ისინი თუ ოპოზიციას, სტუდია ფინანსურ და მატერიალურ დახმარებას არ მიიღებს. შემოთავაზებისგან თავს ვერ დაიზღვევ, ეს მისი საქმეა, ვინც გთავაზობს, შემოთავაზებებზე უარის თქმა კი, _ უშუალოდ ჩვენი.
ბათ: როგორ ფიქრობთ, შეძლებთ იყოთ იმ ადამიანებისგან დამოუკიდებელი, ვინც თქვენს პოლიტიკურ პარტნიორებად ითვლებოდნენ თვეების წინ?
ნანა ლეჟავა: დარწმუნებული ვარ, შევძლებთ. პოლიტიკური პარტნიორები ხმამაღალი ნათქვამია, რადგან ჩვენ პოლიტიკაშიც კი ჟურნალისტური საქმიანობით ვიყავით დაკავებული _ პრესსამსახური, პიარი.
ბათ: პოლიტიკოსებთან მეგობრობა თქვენს ჟურნალისტურ იმიჯზე არ აისახება?
ნანა ლეჟავა: საქმე და მეგობრობა ერთმანეთში არასოდეს აგვირევია. ჩემთვის პირად ურთიერთობებს ხელი არასოდეს შეუშლია იმაში, რომ სიუჟეტი ჩვეულებრივ მომემზადებინა. ჟურნალისტურ იმიჯს კი, გაკეთებული საქმე შეგიქმნის და არა მეგობრების რაოდენობა ან სიძლიერე.
ბათ: თუ შეიძლება, კონკრეტულად აუხსნათ მკითხველს, რის გაკეთებას აპირებთ.
ნანა ლეჟავა: წინასწარ კონკრეტულ დეტალებზე საუბარი არასწორადაც მიმაჩნია და შეუძლებლადაც. თუ პროექტი წარმატებულად შედგა, ამას თვითონ ნახავს თქვენი მკითხველი. შემიძლია გითხრათ, რომ დამოუკიდებელი სტუდია მოამზადებს გარკვეულ ტელეპროდუქტს. დასაწყისში ყოველდღიურ და ძვირადღირებულ პროექტებს ვერ შევეჭიდებით _ პირველ ეტაპზე საუბარია ყოველკვირეულ საავტორო გადაცემაზე. ეთერში გასვლამდე გეგმაშია პირველი საჩვენებელი ვარიანტის მომზადება და ამ ჩვენების მოწყობა, როგორც პრესისთვის, ასევე საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის. ჩვენ არ ვფიქრობთ ამ წუთში თოქ-შოუზე ან მსგავსი ტიპის გადაცემაზე. თუ სტუდია წარმატების მიღწევას შეძლებს, რა თქმა უნდა, მომავალში ამაზეც შეიძლება მუშაობა.
თამარ რუხაძე: აუცილებელია სიახლეების შეთავაზება მაყურებლისთვის, როგორც შინაარსით, ასევე ფორმით. ჩვენი გადაცემის ფორმატი განსხვავებული უნდა იყოს დღეს არსებულისგან, რა თქმა უნდა, განსხვავებული უნდა იყოს თემატიკა. საზოგადოებას აქვს კონსტიტუციური უფლება მიიღოს ობიექტური ინფორმაცია, ნახოს, როგორია მისი ქვეყნის დღევანდელი რეალობა. შეიტყოს თუნდაც ის ფაქტები, რომელთა შესახებაც ან არ იცის, ან ძალიან მწირი ინფორმაცია აქვს, სწორედ იმის გამო, რომ ეს ამბები არ არის ტელევიზიების ინტერესის საგანი და მათზე საზოგადოების ყურადღების მიპყრობას მხოლოდ პრესა ცდილობს.
ბათ: თქვენ რომ გეგმავთ, იმ ტიპის გადაცემები საქართველოში იხურება, ბოლო იყო ინგა გრიგოლიას `პრაიმტაიმი~. ამაზე რას იტყვით?
ნანა ლეჟავა: სრულიად გაუგებარია, რატომ იხურება პოპულარული გადაცემა ფინანსური პრობლემების მიზეზით. თუ გავითვალისწინებთ რეკლამის რაოდენობას ამ გადაცემაში, აშკარა იქნება, რომ ფინანსური პრობლემა `პრაიმტაიმს~ არ უნდა შექმნოდა. უფრო კონკრეტულად, ალბათ, აჯობებს თვითონ ინგა გრიგოლიას ჰკითხოთ. მე, უბრალოდ, მარტივ პასუხს მოგიძებნით თქვენს კითხვაზე და ასევე კითხვით გიპასუხებთ: რატომ გექმნებათ პრობლემები თქვენ, რატომ ემუქრებიან ხოლმე თქვენს ჟურნალისტებს, როდესაც ესა თუ ის მწვავე თემა ჩნდება გაზეთში?
ბათ: როგორც ვიცი, სხვა სტუდიებს, რომლებიც დონორებზე არიან ფინანსურად დამოკიდებული, უჭირთ ფინანსების მოძიება (თუნდაც ვახტან კომახიძესა და ნინო ზურიაშვილს). მსგავს ვითარებაში ხომ არ აღმოჩნდებით?
თამარ რუხაძე: იოლი არ არის დაარწმუნო დონორი, რომ შენს პროექტზე ფულის დახარჯვა ფულის გადაყრას არ ნიშნავს. ვიცით, რომ რთულია, თუმცა ნინო ზურიაშვილიცა და ვახტანგ კომახიძეც ახერხებენ საკუთარი საგამოძიებო ფილმების მომზადებას. ეს იმას ნიშნავს, რომ შესაძლებელია.
ბათ: რომელი მედია ორგანიზაციები ითანამშრომლებენ თქვენთან?
ნანა ლეჟავა: ჯერჯერობით, `კავკასია~ ერთადერთი ტელეკომპანიაა, რომელმაც თანამშრომლობის სურვილი გამოთქვა.
ბათ: როდის დაიწყებთ მუშაობას და თუ იქნება თქვენთან ერთად სხვა კიდევ საზოგადოებისთვის ნაცნობი ჟურნალისტი?
თამარ რუხაძე: საზოგადოებისთვის ნაცნობი, ჯერჯერობით, არავინაა. დიდი ინტერესია დამწყები ჟურნალისტების მხრიდან. ვფიქრობ, ამ საქმეში ახალი თაობაა საჭირო.
ნანა ლეჟავა: საჭიროა, მომზადდეს ეგრეთ წოდებული, საპილოტე გადაცემა, ერთ თვეში კი გადაცემის ეთერში გასაშვებად უნდა ვიყოთ მზად.
ბათ: ხელისუფლებისგან ზეწოლას გამორიცხავთ?
ნანა ლეჟავა: პრობლემებს ნამდვილად ველით. დანარჩენი, ალბათ, მოგვიანებით გამოჩნდება. ტელეჟურნალისტის თავდაცვის მექანიზმი, პირველ რიგში, ჩართული ვიდეოკამერაა, შემდეგ ეთერი, შემდეგ კი ის არასამათვრობო სექტორი, საერთაშორისო ორგანიზაციები თუ საელჩოები, რომლებსაც მუშაობის დაწყების დღიდანვე დეტალურად ეცოდინებათ ჩვენი საქმიანობის შესახებ.

“იმედის” კრიზისი- როგორ ელაპარაკებიან ჟურნალისტები საზოგადოებას

ტელეკომპანია `იმედის~ რეგიონალური ბიუროები გაუქმდა. ტელეკომპანიის გენერალური დირექტორის განცხადებით, რეგიონული კორპუნქტების მუშაობის შეჩერება ფინანსურ კრიზისს უკავშირდება.

ლელა დუმბაძე/ბათუმელები

`ვიცი, რომ გაუქმდა გორისა და თელავის კორპუნქტი. აჭარასთან დაკავშირებით იყო საუბარი, მაგრამ ზუსტ ინფორმაციას არ ვფლობ. კომპანიაში საკმაოდ სერიოზული ფინანსური პრობლემები შეიქმნა. ჩვენი ფინანსები სარეკლამო შემოსავლებს ემყარება. იქედან გამომდინარე, რომ ბაზარი დანგრეულია, არაპოპულარული გადაწყვეტილებებს ვიღებთ~, _ აცხადებს ბიძინა ბარათაშვილი.

ბათუმში `იმედის~ კორესპონდენტი, მერაბ წულუკიძე ამბობს, რომ ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოს რეგიონულ წარმომადგენლობებს შეეხო. მისი თქმით, იგი აჭარის უმაღლესი საბჭოს არჩევნების პერიოდში, გარკვეული შუალედით ისარგებლებს, რადგან უმაღლესი საარჩევნო კომისიის პრესსამსახურში მუშაობს. არჩევნების შემდეგ კი ისევ `იმედში~ დაბრუნდება. მერაბ წულუკიძე აჭარის ტელევიზიის თანამშრომელიცაა. საარჩევნოდ ამ ტელევიზიაშიც შვებულებით სარგებლობს.

ჟურნალისტების პოლიტიკაში ან საჯარო სამსახურებში გადანაცვლებამ, ბოლო დროს შეუქცევადი სახე მიიღო. საქართველოში ეს პროცესი განსაკუთრებით ვარდების რევოლუციისა და 2007 წლის ნოემბრის მოვლენების შემდეგ გააქტიურდა. `რუსთავი 2~-ის წამყვანი ჟურნალისტების ნაწილი ირაკლი ოქრუაშვილის პარტიის წევრი გახდა, ნაწილი კი _ ძალოვან და სხვა საჯარო სტრუქტურაში გადავიდა სამუშაოდ.

ჟურნალისტების გაჩინოვნიკების პროცესი ტელეკომპანია `იმედის~ დახურვასაც მოჰყვა. კომპანიის სახე _ გიორგი თარგამაძე, თავის გუნდთან ერთად პარლამენტში მივიდა. 3 ნოემბრის არჩევნებში კი `იმედის~ კიდევ ერთი ყოფილი ჟურნალისტი ნათია მიქიაშვილი, `ქართული დასიდან~ მაჟორიტარად იყრის კენჭს.

მერაბ წულუკიძის აზრით, ჟურნალისტების გაჩინოვნიკებას, ძირითადად, ფინანსური მოტივაცია უდევს. `დიდ როლს თამაშობს ფინანსური ინტერესები, რადგან ყველას გვაქვს პირადი პრობლემები და გეგმები~, _ ამბობს იგი და ჟურნალისტების გაპოლიტიკოსების ტენდენციებს პოზიტიურად აღიქვამს. რაც შეეხება მის არჩევანს, იგი ამბობს, რომ გადაწყვეტილება არა მარტო მატერიალურ, ასევე პროფესიულ ინტერესსაც უკავშირდება.
`ჟურნალისტებმა თითქოს ყველაფერი ვიცით, მაგრამ საქმეს მაინც დილეტანტურ დონეზე ვაკეთებთ. ამიტომ უსკო-ში მუშაობით არჩევნებთან დაკავშირებით მეტ ინფორმაციას მივიღებ და გამოცდილებასაც დავაგროვებ~, _ ამბობს იგი.

წულუკიძეს მიაჩნია, რომ უმაღლეს საარჩევნო კომისიაში მუშაობით, იგი არც ეთიკის კოდექსს არღვევს და არც საჯარო სამსახურის შესახებ კანონს, რადგან ამ ორგანიზაციებთან გაფორმებული ხელშეკრულება მას ამის უფლებას აძლევს. მისი აზრით, საარჩევნო კომისია სამთავრობო დაწესებულება არ არის, ამიტომ დისკომფორტსაც არ გრძნობს. გარდა ამისა, არჩევნების დასრულებამდე მას `იმედში~ შემცვლელი ეყოლება.

უმაღლესი საბჭოს არჩევნების შემდეგ, მერაბ წულუკიძე ისევ აქტიურ ჟურნალისტიკას დაუბრუნდება. იგი ამბობს, რომ ყველა საჯარო ორგანიზაციას, ღიაობის მიუხედავად, შიდა სამზარეულო აქვს, ამიტომ არ გამორიცხავს, ეს კოზირი საზოგადოების სასარგებლოდ გამოიყენოს.

რამდენად ენდობა მაყურებელი იმ ჟურნალისტს, ვინც ცდილობს აჩვენოს საზოგადოებას, რომ ის მიუკერძოებელი, კრიტიკულია, მაგრამ ამავე დროს იმ სტრუქტურის ნაწილია, ვისთან დაკავშირებითაც შეიძლება უამრავი კითხვა გაჩნდეს?
მერაბ წულუკიძის აზრით, ჟურნალისტის მიმართ საზოგადოების ნდობა არა კონკრეტულ სტრუქტურაში მუშაობით, არამედ მიწოდებული ინფორმაციის უტყუარობით განისაზღვრება. `ნებისმიერ მიწოდებულ ინფორმაციაში კარგად ჩანს, რა დოზით აწვდი სიყალბეს ან სიმართლეს, ამიტომ მნიშვნელობა არ აქვს, საიდან ელაპარაკები მას~.

სენტიმენტალური პროპაგანდა

ქართველი ტელემაყურებელი ქართულ სატელევიზიო სივრცეში მოულოდნელ ცვლილებებს შეჩვეულია: გადაცემებისა და ტელეარხების დახურვა, გადაცემების გაუქმება ან ერთი არხიდან მეორეზე გადატანა... ამ მხრივ, ბოლო სიახლე ტელეკომპანია ”მზის” ახალი სატელევიზიო პროექტის _ ”პროფილის” სხვა არხის ეთერში გასვლა იყო. ხუთშაბათობით მაია ასათიანი ”პროფილს” ამჯერად ”რუსთავი 2”-ის ეთერში უძღვება.
ნინო ძანძავა/ბათუმელები

ფოტოზე: მაია ასათიანი- "პროფილის" წამყვანი; წყარო: http://www.rustavi2.com/

გადაცემა "რუსთავი 2"-ზე 11 სექტემბრიდან გავიდა, ჯერჯერობით, მხოლოდ ორჯერ. სხვა გადაცემებისგან "პროფილს" ის განასხვავებს, რომ აქ ვერ მოისმენთ კამათს, დისკუსიას ან თემის გარშემო სხვადასხვა აზრის განვითარებას. გადაცემას მრავალი თემა და ერთი, ყველასათვის მისაღები აზრი აქვს.

“პროფილში ყველაფერი სხვანაირად ჩანს”, – წერია რუსთავი 2-ის ვებ-გევრდზე “პროფილისთვის” განკუთვნილ გრაფაში. ამავე გრაფაში წააწყდებით წარწერას: “ერთადერთი ადამიანური თოქშოუ პოლიტიზებულ სატელევიზიო სივრცეში”. საინტერესოა ამგვარი შეფასებითი განსაზღვრება რას გულისხმობს, იქნებ “ადამიანობა” წამყვანის ხმაში რესპოდენტების მიმართ თანაგრძნობის გამომხატველი ინტონაციებში უნდა ვეძიოთ, სტუდიაში მოწვეული სტუმრების ცრემლიან თვალებში ან ჟურნალისტის პირდაპირ შეხებით კონტაქტს მოწვეულ სტუმრებთან, მაგალითად, 12 სექტემბრის გადაცემაში მაია ასათიანი შვილმკვდარ დედას მკლავზე უსვამდა ნაზად ხელს. 18 სექტემბრის გადაცემაში ის არც სხვა კონტაქტებს ერიდება: რუსთავი 2-ის ჟურნალისტ თამარ ბაღაშვილს ბრონირებულ ჟილეტს ხდის, რომელიც ამ უკანასკნელს მანმადე თენგო გოგოტიშვილმა ჩააცვა ჟურნალისტური ამტანობის სადემონსტრაციოდ. ქალების მონაწილეობით შემოსვა-განძარცვის სცენებით კი, დამეთანხმებით, ქართული სატელევიზიო სივრცის პირდაპირი ეთერი განებივრებული არაა. ამ სახის ეროტიკას ბრონირებული ჟილეტი, როგორც ქალის მასკულინიზაციის ელემენტი, განსაკუთრებულ ხიბლს სძენდა.
დიახ, `პროფილში~ მოვისმინეთ, რომ თურმე საომარი ვითარების ამსახველ ჟურნალისტიკაში ქალები არანაკლებ პროფესიონალიზმს იჩენენ, ვიდრე მამაკაცები. თურმე ქალებიც შეიძლება იყვნენ გამბედავები და გულადები.

გადაცემის პირველი და ყველაზე საპატიო სტუმარი, ჟურნალისტი თენგო გოგოტიშვილი იყო. მისი პატივისცემის აქტი მაია ასათიანის მიერ გოგოტიშვილისთვის მელხიორის ჩანგლის რიტუალური გადაცემით გამოიხატა. მელხიორის კი იმიტომ, რომ `ოქროს ჩანგლები სულ რუსებმა წაიღეს~, - ამბობს გადაცემის წამყვანი, რომელიც ცდილობს შავი იუმორით გააჯეროს `პროფილი~.

შავი იუმორი არ არის იუმორის ერთადერთი სახე, რომლითაც გადაცემა მდიდრდება. აქ არამხოლოდ სიცილი, არამედ დაცინვაც მოსწონთ. საომარი ვითარების დროს უკბილო ხუმრობებით თავმომწონე გოგოტიშვილის, რომელიც ხალხის გამხნევების მისეულ მეთოდს `პროპაგანდისტულ თერაპიას~ უწოდებს, რასისტული ხუმრობებიც სცოდნია. სექტემბრის დასაწყისში შავნაბადას ბატალიონის საწვრთნელი ოპერაციის გადაღების დროს დაღუპულ ოპერატორ გოჩა რამიშვილთან დაკავშირებით მას ასეთი კურიოზი გაახსენდა (სტუმრებთან მიმართვისას ასათიანმა ქართველი ჟურნალისტებისთვის საყვარელ სიტყვა `კურიოზს~ ამჯერად თავი აარიდა და რესპონდენტებს ტრაგიკული პათოსით რამიშვილზე `პატარა ისტორიების~ გახსენება სთხოვა):
`მახსოვს, ერთხელ, პარიზში მოვხვდით, დიდი არეულობები იყო, შავკანიანებმა და ბიჭ-ბუჭებმა მიანგრ-მოანგრიეს იქაურობა. მე და გოჩა დემონსტრაციის შუაგულში მოვხვდით. წარმოიდგინეთ, დაახლოებით 50-ათასიანი ბრბო, მართლა ბრბო, რომელთა შორის ეთნიკური ფრანგი, ალბათ, ხუთი პროცენტი იყო. დანარჩენები იყვნენ ვიღაც მაროკოელები და ეჭვი მაქვს, რომ ფრანგულიც ძალიან კარგად არ იცოდნენ. მე და გოჩა ვდგავართ შუაში და ვიღებთ.

მას ლინზა ჰქონდა წამოღებული, შუშა, რომელიც ლამაზ გამოსახულებას აყენებს. და არ ეზარებოდა ამ ლინზის წამდაუწუმ გამოცვლა. ვეუბნები, გოჩა, მიტინგია, დაანებე თავი, რას აკეთებ, გადაიღე. ერთ მომენტში მივტრიალდი და მესმის ისეთი მამა-პაპური ქართული გინება... მოვტრიალდი, ვხედავ, გოჩა ვიღაცას მისდევს - საკუთარ თავზე ორჯერ დიდს სიმაღლეში და სიგანეში, ვიღაც ზანგს, რომელსაც გოჩას მხრების სიგანე კისერი აქვს, მისდევს და უტრიალებს დედის სულს. თურმე ეს მისულა, მოუგლეჯია კამერიდან ლინზა და მირბის. შევარდა თავისნაირებში. ვხედავ, ზუსტად ნახევარ წუთში, მოდის გოჩა გამარჯვებული სახით. მე ვუთხარი, იქ რამ შეგიყვანა, მაიმუნების გროვაში-მეთქი, მართლა საშინელი ადამიანები იყვნენ~.

გოგოტიშვილის მიერ რასისტული ტექსტის წარმოთქმას დარბაზში ხორხოცი მოჰყვა. არავინ გააღიზიანა `ვიღაც მაროკოელების~ ან `მაიმუნების გროვის~ ხსენებამ, რაც მთავარია, გადაცემის წამყვანს, არათუ უკმაყოფილება, შეცბუნებაც კი არ დაეტყო სახეზე. მის მიერ ქსენოფობიის ასეთი სიცხადით გამოვლინების გაპროტესტებაზე საუბარიც ზედმეტია. ყველამ ერთსულოვანი ტაში შემოსცხო დარბაზში, სადაც `ერთადერთი ადამიანური~ გადაცემა გადის.

ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ ამტკიცებს, რამდენი საერთო აქვთ იმავე რუსულ და ქართულ სატელევიზიო არხებს იმ განსხვავებით, რომ რუსები პროფესიონალიზმში გვიგებენ. შეიძლება აიტანო ჟურნალისტის სიყალბე, რომელიც მის ინტონაციებში, სიტყვებსა და პოზებში აისახება, შეიძლება თვალი აარიდო ასე გათამაშებულ შოუებს, მაგრამ როგორ უნდა აიტანო რასიზმის ქადაგება ტელესივრცეში, რომლის მსგავსება პროპაგანდისტულ არხებთან და განსაკუთრებით `მტერი რუსეთის~ ტელეარხებთან, სულ უფრო და უფრო თვალშისაცემი ხდება?

ნინო დანელია: თენგო გოგოტიშვილმა საზოგადოებას ბოდიში უნდა მოუხადოს

იმის გასარკვევად თუ რამდენად ჯდება ჟურნალისტური ეთიკისა და სტანდარტების ფარგლებში თენგო გოგოტიშვილის განცხადება, `გაზეთი ბათუმელები~ მედიამ¬კვლევარ ნინო დანელიას ესაუბრა

ნინო ძანძავა/ბათუმელები
`მსგავსი რასისტული და კაცთმოძულე შეფასებები არის სრულიად არაეთიკური და ჟურნალისტის არაპროფესიონალიზმის მაჩვენებელი.

არაეთიკურში შეიძლება იგულისხმებოდეს ისეთი მიმართვები, რომელსაც ადამიანები ჩვეულებრივ საუბარში იყენებენ, მაგრამ ჟურნალისტური და უფლებადაცვითი საზოგადოება შეთანხმდა კონკრეტულ სიტყვებსა და საკითხებზე და ყველამ ერთად თქვა, მოდით სიუჟეტებსა და რეპორტაჟებში მსგავსი შეურაცხმყოფელი და არაეთიკური სიტყვები არ გამოვიყენოთო.

ცხადია, თუკი შენ გაქვს პრეტენზია, რომ ხარ მსოფლიო პროფესიონალური წრის ნაწილი, ასეთ რამეზე უარი უნდა თქვა. ადამიანის შედარება მაიმუნთან და ხაზგასმა იმისა, რომ ეს ადამიანი არის უფრო დაბალი რასის, ვიდრე შენ, თეთრკანიანი, ცალსახად მიუღებელია. გოგოტიშვილი, ზოგადად შემჩნეულია, არაეთიკურ სიუჟეტებში, პროფესიულ სტანდარტებს ხშირად არღვევს: რაც უნდა ემოციურად იყო განწყობილი რუსი ჯარისკაცებისა და ოკუპანტების მიმართ, ქილიკი ამ თემაზე და ადამიანებზე, ცხადია, არაპროფესიონალიზმია. მაგრამ მისი უკანასკნელი შეფასებითი გამოთქმა, რომლის ტირაჟირებაც `პროფილში~ მოხდა, ცალსახად მიუღებელია. ჩემთვის კიდევ უფრო საშიში ისაა, რომ ამას სტუდიაში თუ პროფესიულ წრეებში მყისიერი კრიტიკა არ მოჰყვა. მითუმეტეს, რომ იქ ისხდნენ ჟურნალისტები. ეს იმ ქვეყანაში რომ მომხდარიყო, სადაც პროფესიონალი ჟურნალისტები არიან, მეორე დღესვე იქნებოდა შეფასება, გაკიცხვა და დაგმობა ამგვარი საქციელისა.

ერთ-ერთ ბრიტანულ არხზე გადიოდა რეალითი შოუ, სადაც რიგითმა მონაწილემ მეორე მონაწილეს, ინდოელ ქალს, შეურაცხყოფა მიაყენა. მან თქვა, რომ ინდოელები საჭმელს ძაღლებივით ჭამენ. მთელი ქვეყანა შეირყა ამ შეფასებით. მაშინვე ითქვა, რომ ეს რასისტული შეფასებაა, რადგანაც ამ ადამიანმა ეთნიკური ნიშნით ადამიანის დისკრიმინაცია მოახდინა.

არხის ჟურნალისტები და გადაცემის პროდიუსერები ამას ვერც გათვლიდნენ. ისინი, არხის ხელმძღვანელობა ბოდიშს იხდიდა. ქვეყნის სახელით ინდოეთს ბოდიში მოუხადა ტონი ბლერმაც. ბიზნესწრეებში კი დაიწყო ლაპარაკი იმაზე, თუ რამდენად შეუშლიდა ხელს ეს ფაქტი ბრიტანეთისა და ინდოეთის ბიზნეს-კავშირებს.

აქ კი, საქმე გვაქვს არამხოლოდ რიგითი მონაწილის მიერ გაკეთებულ შეფასებასთან, არამედ ლაპარაკია ერთ-ერთი წამყვანი არხის წამყვანი ჟურნალისტის მიერ პირდაპირ ეთერში გაკეთებულ რასისტულ განცხადებაზე, რომელსაც აუცილებლად უნდა მოჰყვეს ნეგატიური შეფასება. ამ ადამიანმა როგორღაც უნდა გააცნობიეროს, რომ ბოდიში აქვს მოსახდელი თუნდაც ქართული საზოგადოების წინაშე.

იურიდიული ტიპის პასუხისმგებლობის მექანიზმი თუ არსებობს ამასთან დაკავშირებით არ ვიცი, უფრო მგონია, რომ არა. ერთადერთი, თუკი არის ქვეყანაში მოქმედი მედია საბჭო, უნდა მოხდეს ამ ადამიანის პროფესიული შეფასება. ეს არის არხის შიდახელმძღვანელობის პასუხისმგებლობის საკითხი, მაგრამ სამწუხაროდ ამ არხს, არა ამჟამინდელ ხელმძღვანელობას, არამედ წინას, მსგავსი კეთილსინდისიერება ჟურნალისტური ეთიკის თვალსაზრისით არ გამოუჩენია. რეალითი შოუ გამახსენდა, როდესაც ადამიანი შოუდან გააგდეს მისი სექსუალური ორიენტაციის გამო და პირიქით არხის ხელმძღვანელი ამ ამბავს აფიშირებასა უკეთებდა და ამბობდა, რომ სწორედ სექსუალური ორიენტაციისთვის დაისაჯა ეს ადმიანი. ანუ პრეცედენტი იმისა, რომ სხვა სტილითა და შეხედულებებით მცხოვრები ადამიანების გაკიცხვა და მათ მიმართ ნეგატიური დამოკიდებულება ამ არხზე შესაძლებელია, მანამდეც იყო. ამიტომ ახლა სამწუხაროდ, არა მგონია რომ ან არხის შეიგნით ხელმძღვანელობა ან პროდიუსერთა ჯგუფი აღშფოთდეს მოცემული ფაქტით. შეიძლება აღშფოთდნენ ცალკეული ჟურნალისტები, რაც უკვე კარგია. ბიბლიას მოვიხმობ ამ შემთხვევაში – თუ მაჩვენებ შვიდ მართალ ჟურნალისტს, ესე იგი ჟურნალისტიკა გადარჩება.

ტელევიზიების კონტროლი საქართველოზე კონტროლის სანაცვლოდ

ინტერვიუ რამაზ საყვარელიძესთან
`რა გირჩევნიათ, ხელისუფლებისგან ტელევიზიების კონტროლი თუ კონტროლის დაკარგვა საქართველოზე?~ _ პოლიტოლოგ რამაზ საყვარელიძის აზრით, სააკაშვილმა შეიძლება ასე უპასუხოს ნატოს გენერალური მდივნის, იააპ დე ჰოოპ სხეფერის მოთხოვნებს საქართველოში დემოკრატიის განვითარებაზე. ამ საკითხზე `ბათუმელები~ რამაზ საყვარელიძეს ესაუბრა.
ლელა დუმბაძე/ბათუმელები

-ბატონო რამაზ, იააპ დე ჰოოპ სხეფერმა, საქართველოს ხელისუფლებას ხაზგასმით უთხრა, რომ ომი არ უნდა იყოს მიზეზი რეფორმების შეჩერების, რომ ხელისუფლებამ უნდა განავითაროს თავისუფალი ინსტიტუტები. როგორ ფიქრობთ, შეელევა სააკაშვილი მედიასა თუ სასამართლო ხელისუფლებაზე კონტროლს?
-ნატოს ხათრით, შეიძლება. თუ ასე არ მოხდა, მაშინ იძულებული იქნება, დემოკრატიული ხელისუფალის იმიჯს შეელიოს. მაგრამ ახალგაზრდა კაცია და ვფიქრობ, დასავლეთის თვალში ასეთი იმიჯი არ გამოადგება.
-როგორ წარმოგიდგენიათ, მაგალითად, `რუსთავი 2~-ის თავისუფლება, მაშინ როდესაც საზოგადოებამ არც კი იცის, ვინ არიან ამ კომპანიის მეპატრონეები?
-რა თქმა უნდა, არ იცის საზოგადოების დიდმა ნაწილმა. საერთოდ, ყველა იმ ხარისხით ტყუვდება, რა ხარისხითაც უნდათ რომ მოტყუვდნენ. შესანიშნავად იცოდა დასავლეთმა, როგორ ჩატარდა არჩევნები, მაგრამ სჭირდებოდა, რომ მოტყუებულიყო და მოტყუვდა.
-თუ არ შესრულდა ეს მოთხოვნები, მაშინ...
-სააკაშვილი საკმაოდ გონებამახვილი კრიტიკოსია. მოულოდნელი სვლები სჩვევია, და იგი არასოდეს შეეწირება ვინმეს ინტერესებს. მას მიაჩნდა, რომ ცხინვალზე შეტევა სწორი იყო და ჩაება კიდეც ამ კონფლიქტში. მიუხედავად იმისა, რომ მისი დასავლელი და ევროპელი პატრნიორები ურჩევდნენ, არ ჩაეტარებინა სამხედრო ოპერაცია (რამდენად ადეკვატური იყო იგი ამ მხრივ, ეს სხვაა. ამ ნაწილში მისი შეცდომა ნაწილობრივ იმ გარემოცვამაც უნდა გაიზიაროს, ვისგანაც გარანტიებს იღებდა). პროცესებს კი ისეთი მსვლელობა მიეცა, რომ სააკაშვილის პოლიტიკური რენომე, გარკვეული თვალსაზრისით, კიდევ უფრო განმტკიცდა. შეიქმნა განწყობა, რომ რახან რუსეთს არ უნდა სააკაშვილის წასვლა, ევროპა იძულებულია, მისი პოლიტიკური სტატუსი დაიცვას.
-თუ დეკემბერში საქართველოს არ მიანიჭეს მაპ-ი, მაშინ როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები?
-მეშინია, რომ დეკემბრამდე პროცესები შეიძლება სხვა მიმართულებით განვითარდეს. ანუ გამართლდეს ეჭვი, რომელიც საზოგადოებაში არსებობს. თუ სააკაშვილმა ისევ დაასკვნა, რომ დასავლელი პარტნიორების რეკომენდაციები არ არის მართებული, ისევე როგორც ეს დაასკვნა აგვისტოში, მან შეიძლება ახალ რევანშზეც იფიქროს. მითუმეტეს, თუ ნატო-სგან მაპ-იც ვერ მიიღო. ასეთი ლოგიკის საფუძველი არსებობს.
- თუ კონფლიქტი განახლდება, რა იქნება ეს ქვეყნისთვის, ან ისევ დაუჭერს კი დასავლეთი საქართველოს მხარს?
- დასავლეთს იმდენად ფართო სპექტრში აქვს საქართველოს მიმართ მხარდაჭერა გამოცხადებული, რომ იძულებული იქნება დანარჩენ ნაბიჯებსაც დაუჭიროს მხარი. სააკაშვილი რასაც ამბობდა, გააკეთა კიდეც. ის იძახდა, თუკი სამშვიდობო პოლიტიკა არაფერს მომცემს, სამხედრო ზემოქმედების თავისუფლებას ვიტოვებო. მან არაერთხელ გააკრიტიკა ევროპა და ეჭვის ქვეშ დააყენა ბუქარესტის, ევროპის სამიტები. ამიტომ ჩნდება მოსაზრება, რომ თუ დასავლეთმა ისევ არ გადადგა ის ნაბიჯები, რასაც სააკაშვილი ელის, შეიძლება ისევ სააკაშვილმა დაასწროს, რაც დასავლეთს ცუდ მდგომარეობაში ჩააყენებს.
საომარი მოქმედების განახლების შემთხვევაში, სხვა რამეცაა შესაძლებელი, _ თუ რუსეთმა დაასკვნა, რომ სააკაშვილის ხელისუფლების პირობებში მის სამხედრო სვლებს წარმატება არ ექნება, მაშინ ის თბილისზე მიიტანს იერიშს და ხელისუფლების ჩამოგდებას შეეცდება. შესაბამისად, პოლიტიკური კონტროლის დაკარგვით, დასავლეთი საქართველოზე კონტროლს საერთოდ დაკარგავს. ამიტომ სააკაშვილს შეუძლია ეს ალტერნატივაც დადოს, _ რა გირჩევნიათ, კონტროლირებადი ტელევიზიები თუ კონტროლის ბერკეტების დაკარგვა საქართველოზე?
- თუ განხორციელდება საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომელიც პარლამენტის მიერ მთავრობის დათხოვნის პროცედურებს გაამარტივებს, ხოლო პრეზიდენტის მიერ პარლამენტის დათხოვნას გაართულებს, _ ამით როგორი შედეგი დადგება?
- არსებულ პოლიტიკურ რეალობაში, ეს არავითარ ცვლილებას არ გამოიწვევს. იმიტომ, რომ პარლამენტის გადაწყვეტილებების კონტროლი სააკაშვილის ხელშია. რამდენადაც არ უნდა გაუზარდოს პარლამენტს უფლება, მას, როგორც პრეზიდენტს, საფრთხე არ ექმნება.
- როგორ ფიქრობთ, დემოკრატიული პროცესების განვითარება, მიხეილ სააკაშვილის ხელისუფლების არსებობას გაახანგრძლივებს, თუ პირიქით?
- რა თქმა უნდა, გაახანგრძლივებს. რადგან, დემოკრატია ყველაზე უფრო ელასტიური და ხანგრძლივი პოლიტიკური კონსტრუქციაა. რევოლუციები დიქტატურის დროს ხდება. დემოკრატიის პირობებში უფრო რთულია ხელისუფლების მართვა, რადგან მეტი მანევრები სჭირდება, მაგრამ სამაგიეროდ, მეტი გარანტიებიცაა. ამასთან, დემოკრატიის პირობებში, ხელისუფლება ოპოზიციას ძირითად არგუმენტსაც გამოაცლის.